Sau một năm vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Sơn Động (tỉnh Bắc Ninh) đang tạo dấu ấn bằng một cách làm giản dị nhưng hiệu quả: thay vì chờ người dân đến Trung tâm Phục vụ hành chính công, cán bộ mang dịch vụ công đến tận thôn, bản. Cùng với việc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính, người dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, tạo tài khoản định danh điện tử, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt. Những việc ấy đang từng bước đưa chuyển đổi số đến gần hơn với đồng bào vùng cao.
Lãnh đạo xã Sơn Động, tỉnh Bắc Ninh kiểm tra hoạt động tại Trung tâm Phục vụ hành chính công.
Dịch vụ công tìm đến người dân
Những sáng thứ Bảy, trong khi nhiều cơ quan nghỉ làm, cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Sơn Động lại có mặt tại các nhà văn hóa thôn. Máy tính, máy quét tài liệu, thiết bị kết nối mạng được mang theo để tiếp nhận hồ sơ, số hóa giấy tờ và hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính ngay tại nơi cư trú.
Ở một góc nhà văn hóa, đoàn viên thanh niên kiên nhẫn hướng dẫn người dân cài đặt VNeID, đăng nhập Cổng dịch vụ công, thao tác trên điện thoại thông minh. Ở bàn bên cạnh, cán bộ tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra giấy tờ, số hóa tài liệu và hoàn thiện thủ tục ngay tại chỗ. Không khí ấy phản ánh một sự thay đổi rõ nét trong cải cách hành chính: chính quyền chủ động đến với người dân, thay vì người dân phải nhiều lần tìm đến cơ quan công quyền.
Cách làm này xuất phát từ điều kiện thực tế của địa phương. Sơn Động được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn An Châu, xã An Bá và xã Vĩnh An, chính thức hoạt động từ ngày 1/7/2025. Xã có diện tích 78,72 km², 33 thôn với hơn 6.100 hộ dân; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 58% dân số. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều thôn cách xa trung tâm khiến việc đi lại thực hiện thủ tục hành chính còn nhiều khó khăn.
Trong bối cảnh đó, nếu chỉ tổ chức tiếp nhận hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thì không ít người dân, nhất là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ ở vùng xa sẽ phải mất nhiều thời gian, chi phí đi lại. Từ yêu cầu thực tiễn, đầu năm 2026, UBND xã triển khai mô hình "Số hóa, chứng thực điện tử tại nơi cư trú", tổ chức các tổ công tác trực tiếp xuống cơ sở vào ngày thứ Bảy hằng tuần để tiếp nhận hồ sơ, số hóa tài liệu và hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến.
Điểm khác biệt của mô hình chính là ở cách phục vụ. Những hồ sơ đủ điều kiện được tiếp nhận và xử lý ngay tại cơ sở; với hồ sơ cần xác minh, cán bộ trực tiếp chuyển kết quả đến tận nhà sau khi hoàn tất. Cách làm này giúp người dân giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại, nhất là đối với những hộ ở xa trung tâm xã.
Giải quyết hồ sơ cùng với hình thành kỹ năng số
Hiệu quả của mô hình được phản ánh qua những con số trong sáu tháng đầu năm 2026. Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Sơn Động tiếp nhận 5.413 hồ sơ, đã giải quyết 5.273 hồ sơ; trong đó 5.216 hồ sơ được trả trước hạn, 62 hồ sơ đúng hạn, chỉ còn 3 hồ sơ quá hạn và đều thực hiện xin lỗi, hẹn lại theo quy định.
Đáng chú ý hơn là các chỉ số về chuyển đổi số. Tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến đạt 95,57%; 100% hồ sơ phát sinh nghĩa vụ tài chính được thanh toán trực tuyến; tỷ lệ số hóa hồ sơ khi tiếp nhận đạt 99,83%; số hóa kết quả giải quyết đạt 98,73%.
Đoàn viên thanh niên xã Sơn Động hướng dẫn công dân kỹ năng số.
Đặt trong điều kiện của một xã miền núi, nơi hơn một nửa dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều người lần đầu tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, những kết quả trên cho thấy nỗ lực rất lớn của đội ngũ cán bộ cơ sở.
Đằng sau mỗi hồ sơ trực tuyến là nhiều giờ cán bộ hướng dẫn người dân tạo tài khoản, xác thực định danh điện tử, sử dụng VNeID, thao tác trên Cổng dịch vụ công và thanh toán trực tuyến. Đằng sau tỷ lệ số hóa gần như tuyệt đối là quá trình kiên trì rà soát, quét, chuẩn hóa hàng nghìn hồ sơ giấy để từng bước hình thành dữ liệu điện tử.
Riêng mô hình "Số hóa, chứng thực điện tử tại nơi cư trú" đã số hóa hơn 2.000 hồ sơ trong sáu tháng đầu năm. Giá trị của mô hình ngoài việc giảm giấy tờ trước mắt, còn góp phần bổ sung dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính về lâu dài, hạn chế việc người dân phải kê khai lại những thông tin đã có.
Quan trọng hơn, việc trực tiếp xuống cơ sở còn giúp người dân hình thành kỹ năng số. Khi đã biết sử dụng điện thoại để nộp hồ sơ, tra cứu kết quả hay thanh toán trực tuyến, người dân sẽ chủ động hơn trong tiếp cận các dịch vụ số khác.
Đổi mới từ thực tiễn
Bên cạnh kết quả đạt được, UBND xã Sơn Động cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, kỹ năng số của người dân chưa đồng đều khiến cán bộ phải dành nhiều thời gian hỗ trợ. Một số phần mềm chuyên ngành còn thiếu đồng bộ, dữ liệu liên thông chưa hoàn toàn thông suốt, đôi khi ảnh hưởng đến tiến độ xử lý hồ sơ.
Từ thực tiễn đó, địa phương xác định tiếp tục duy trì các tổ công tác xuống cơ sở; phát huy vai trò của đoàn viên thanh niên, tổ công nghệ số cộng đồng trong hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ công chức và kiến nghị hoàn thiện các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Điều đáng ghi nhận là Sơn Động không xem chuyển đổi số đơn thuần là ứng dụng công nghệ. Điều địa phương hướng tới là thay đổi cách phục vụ và tạo điều kiện để người dân, dù ở những bản làng xa nhất, cũng có cơ hội tiếp cận thuận lợi với các dịch vụ công.
Nhìn từ Sơn Động có thể thấy, cải cách hành chính chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi chính quyền chủ động bước gần hơn tới người dân. Khi khoảng cách địa lý được thu hẹp bằng công nghệ và trách nhiệm phục vụ, chuyển đổi số không còn là những khái niệm trên văn bản, mà trở thành những đổi thay cụ thể trong đời sống hằng ngày của mỗi người dân. Đây cũng chính là nền tảng để địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng phục vụ, phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp và xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.
Công Chính
