Với người dân và doanh nghiệp, cải cách hành chính được đo bằng những thay đổi rất cụ thể: đi lại ít hơn, chờ đợi ngắn hơn, hồ sơ rõ ràng hơn và kết quả có thể dự đoán được. Chính từ yêu cầu thực tế ấy, Chiến lược dữ liệu của tỉnh Bắc Ninh đặt trọng tâm không phải ở công nghệ, mà ở câu hỏi cốt lõi: dữ liệu có giúp cải cách thủ tục hành chính đi vào thực chất hay không.
Công dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến.
Nguyên tắc “một lần khai báo” gắn với tổ chức lại quy trình thủ tục
Tình trạng người dân, doanh nghiệp phải cung cấp đi cung cấp lại cùng một loại thông tin từng là điểm nghẽn phổ biến trong giải quyết thủ tục hành chính. Không ít trường hợp, hồ sơ bị trả lại không phải vì thiếu giấy tờ, mà vì thông tin giữa các cơ quan chưa được đối chiếu, xác thực thống nhất.
Chiến lược dữ liệu của Bắc Ninh tiếp cận trực diện vấn đề này bằng nguyên tắc “một lần khai báo”. Khi dữ liệu dân cư, đất đai, doanh nghiệp, bảo hiểm, lao động được chuẩn hóa và kết nối, cơ quan giải quyết thủ tục có thể chủ động khai thác thông tin đã có trong hệ thống. Người dân, doanh nghiệp không còn phải đóng vai “người mang dữ liệu đi gõ cửa từng cơ quan”.
Điểm quan trọng là nguyên tắc này không dừng ở tuyên bố, mà gắn với việc tổ chức lại quy trình thủ tục. Dữ liệu trở thành đầu vào chính, buộc các khâu tiếp nhận, thẩm tra, phê duyệt phải vận hành trên cùng một nền thông tin thống nhất. Đây chính là điều kiện để cắt giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý một cách bền vững.
Trong nhiều năm, cải cách hành chính thường được nhìn thấy rõ nhất ở Bộ phận Một cửa: không gian khang trang hơn, quy trình niêm yết rõ ràng hơn, nhiều thủ tục được tiếp nhận trực tuyến. Nhưng thực tế cho thấy, nếu dữ liệu phía sau còn rời rạc, cải cách rất dễ dừng lại ở hình thức.
Chiến lược dữ liệu của Bắc Ninh coi cải cách hành chính là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống, không phải riêng bộ phận tiếp nhận hồ sơ. Dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ ngay từ cấp xã, phường, nơi phát sinh thông tin gốc để quá trình giải quyết ở cấp trên diễn ra thông suốt, hạn chế yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa hồ sơ.
Cách tiếp cận này giúp cải cách hành chính “chạy đều” từ trong bộ máy, thay vì dồn áp lực về một khâu. Khi mỗi cán bộ đều ý thức rằng dữ liệu mình cập nhật sẽ được dùng chung cho nhiều thủ tục khác, chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp cũng được nâng lên một cách tự nhiên.
Trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp: rõ ràng hơn, chủ động hơn
Với người dân, cải cách hành chính dựa trên dữ liệu trước hết thể hiện ở sự minh bạch. Khi hồ sơ được xử lý trên môi trường số, tiến độ giải quyết không còn là thông tin “nội bộ”, mà có thể theo dõi, kiểm tra. Người dân biết hồ sơ đang ở khâu nào, ai chịu trách nhiệm, khi nào có kết quả.
Dữ liệu cũng giúp chính quyền nhận diện những khâu còn gây phiền hà để điều chỉnh kịp thời. Thay vì chờ phản ánh riêng lẻ, hệ thống dữ liệu cho phép tổng hợp xu hướng, phát hiện điểm nghẽn mang tính hệ thống. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Bắc Ninh có tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính ngày càng lớn và đa dạng.
Ở chiều ngược lại, khi người dân quen với việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến, kỹ năng số được cải thiện, mối quan hệ giữa chính quyền và người dân cũng thay đổi theo hướng bình đẳng và hợp tác hơn. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà trở thành một mắt xích trong quá trình cải thiện chất lượng phục vụ.
Cán bộ Một cửa Sở Tài chính tiếp nhận hồ sơ lĩnh vực đầu tư.
Đối với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp công nghiệp và doanh nghiệp FDI, cải cách hành chính không chỉ là nhanh hay chậm, mà là ổn định và nhất quán. Một môi trường thủ tục rõ ràng, dữ liệu liên thông giữa các lĩnh vực đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
Chiến lược dữ liệu của Bắc Ninh hướng tới việc kết nối các nhóm dữ liệu này, qua đó hạn chế tình trạng mỗi cơ quan áp dụng một cách hiểu khác nhau. Khi dữ liệu được dùng chung, việc giải quyết thủ tục sẽ dựa trên cùng một nền thông tin, giảm chồng chéo và tăng tính dự báo.
Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp làm thủ tục, dữ liệu còn giúp chính quyền đánh giá tác động chính sách kịp thời hơn. Những phản ánh từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh có thể được phân tích trên cơ sở dữ liệu, thay vì chỉ dựa vào báo cáo định kỳ. Đây là nền tảng để xây dựng môi trường đầu tư ổn định và bền vững.
Thu hẹp khoảng cách số, đưa cải cách hành chính đi vào chiều sâu
Cải cách hành chính hiệu quả không thể chỉ phục vụ nhóm người có điều kiện tiếp cận công nghệ. Chiến lược dữ liệu của Bắc Ninh nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ số, nhất là với người dân ở khu vực nông thôn, người cao tuổi, lao động nhập cư.
Việc nâng cao kỹ năng số cho người dân, cùng với hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở, giúp dịch vụ công trực tuyến không trở thành “rào cản mới”. Khi dữ liệu được tổ chức tốt, cán bộ có thể hỗ trợ người dân nhanh hơn, chính xác hơn, ngay cả khi người dân chưa thành thạo công nghệ.
Có thể thấy, dữ liệu đang từng bước trở thành nền tảng để cải cách hành chính của Bắc Ninh đi vào chiều sâu. Không còn phụ thuộc vào các phong trào ngắn hạn, cải cách được duy trì bằng việc cải thiện chất lượng dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực con người.
Với người dân và doanh nghiệp, những thay đổi này có thể diễn ra từng bước, nhưng khi dữ liệu thực sự trở thành “hạ tầng mềm” của bộ máy, cải cách hành chính sẽ mang lại những giá trị ổn định, dễ cảm nhận và bền vững hơn trong đời sống hàng ngày.
Tuệ Minh
