Sau sáp nhập, Bắc Ninh đồng loạt vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công tại 99 xã, phường trên toàn tỉnh. Đây là bước chuyển trong cách tổ chức phục vụ người dân ở cấp cơ sở.
Ảnh minh họa.
Ở nhiều địa phương miền núi hoặc địa bàn rộng, câu chuyện thủ tục hành chính khiến người dân ngại nhất nhiều khi là phải đi lại nhiều lần, bổ sung giấy tờ nhiều lần hoặc phải tìm đúng nơi có thẩm quyền để nộp hồ sơ.
Vì vậy, khi tỉnh triển khai cơ chế tiếp nhận thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính, thay đổi dễ nhận thấy nhất là người dân có thêm lựa chọn thuận tiện hơn trong giao dịch với cơ quan công quyền.
Ở những xã vùng xa sau sáp nhập như các xã ở địa bàn các huyện miền núi cũ, điều này càng có ý nghĩa rõ rệt. Địa bàn rộng, nhiều thôn nằm cách trung tâm hành chính khá xa, đời sống người dân chủ yếu gắn với sản xuất nông-lâm nghiệp. Trước đây, chỉ để hoàn thiện một hồ sơ đất đai hoặc chứng thực giấy tờ, không ít người phải đi gần cả buổi đường. Với lao động làm ăn xa, việc xin nghỉ làm giữa tuần để hoàn tất thủ tục càng thêm khó khăn.
Bởi vậy, thay vì chờ người dân đến trụ sở, nhiều địa phương bắt đầu tổ chức các nhóm hỗ trợ thủ tục hành chính ngay tại nơi cư trú. Theo kế hoạch triển khai tại cơ sở, lực lượng tổ công nghệ số cộng đồng, tình nguyện viên tại thôn, bản được huy động để hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, tạo tài khoản định danh điện tử, nộp hồ sơ từ xa.
Đây là điểm mới rất đáng chú ý trong cải cách hành chính ở cấp xã. Nếu như trước kia, “một cửa” chủ yếu được hiểu là gom các đầu mối tiếp nhận hồ sơ về cùng một địa điểm thì nay, dịch vụ hành chính công đang dần “đi ra ngoài quầy”, tới gần hơn với người dân.
Một thay đổi khác mang nhiều hơi thở đời sống là việc triển khai mô hình “Ngày thứ Sáu không hẹn” và “Ngày Chủ nhật vì dân”.
Trong thực tế, không ít người dân làm việc tại doanh nghiệp, công trường hoặc đi làm ăn xa chỉ có thời gian rảnh vào cuối tuần. Với họ, việc làm thủ tục hành chính trong giờ hành chính nhiều khi đồng nghĩa phải xin nghỉ làm, mất thêm thu nhập hoặc trì hoãn công việc cá nhân. Vì vậy, việc cán bộ hỗ trợ giải quyết thủ tục ngoài giờ hành chính hay vào ngày nghỉ không chỉ là kéo dài thời gian làm việc mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy phục vụ. Thay vì để người dân “theo giờ của cơ quan”, chính quyền bắt đầu điều chỉnh cách làm phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.
Tại nhiều Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã hiện nay, công việc của cán bộ một cửa cũng khác trước khá nhiều. Họ không chỉ tiếp nhận và trả hồ sơ mà còn phải hướng dẫn người dân tạo tài khoản VNeID, đăng nhập cổng dịch vụ công, quét giấy tờ, nộp hồ sơ trực tuyến hay thanh toán điện tử.
Nhiều xã đã xây dựng video hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, đăng tải trên Zalo, Fanpage và cổng thông tin điện tử để người dân dễ tiếp cận hơn.
Sự thay đổi này cho thấy cải cách hành chính ở cơ sở giờ đây ngoài chuyện tinh giản quy trình nội bộ, còn là việc gắn trực tiếp với kỹ năng số, dữ liệu số và trải nghiệm của người dân.
Một trong những mục tiêu quan trọng nhất hiện nay là để người dân “chỉ cung cấp thông tin một lần”. Khi dữ liệu được số hóa và kết nối, những giấy tờ đã có trong hệ thống sẽ được tái sử dụng cho các lần giải quyết thủ tục tiếp theo.
Hiện nay, tỷ lệ số hóa hồ sơ của tỉnh đã đạt hơn 95%; hàng trăm nghìn hồ sơ đã được khai thác lại dữ liệu thay vì yêu cầu người dân bổ sung giấy tờ như trước. Với người dân, điều này có ý nghĩa rất cụ thể: bớt photo giấy tờ, bớt công chứng, bớt những lần quay về chỉ để bổ sung thêm một loại xác nhận.
Đặc biệt ở cấp xã, nơi các thủ tục hộ tịch, đất đai, chứng thực, chính sách xã hội gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày, việc số hóa và tái sử dụng dữ liệu giúp giảm đáng kể áp lực cho cả người dân lẫn cán bộ tiếp nhận hồ sơ.
Tuy vậy, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra không ít thách thức. Ở nhiều nơi, người lớn tuổi vẫn quen sử dụng hồ sơ giấy; kỹ năng công nghệ chưa đồng đều; một số dữ liệu còn sai lệch hoặc chưa đồng bộ hoàn toàn giữa các hệ thống.
Đó là lý do bên cạnh việc đầu tư hạ tầng số, các địa phương phải tổ chức thêm lực lượng hỗ trợ tại cơ sở, nhất là với người cao tuổi, người ở xa trung tâm hoặc những người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ.
Nhìn rộng hơn, việc vận hành mô hình một cửa sau sáp nhập đang cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy quản trị ở cấp cơ sở: cải cách hành chính không còn chỉ để bộ máy vận hành thuận lợi hơn, mà phải giúp người dân giao dịch với chính quyền dễ dàng hơn.
Và ở nhiều địa phương của Bắc Ninh hôm nay, những thay đổi ấy đang bắt đầu từ những việc rất cụ thể: một cán bộ ngồi lại hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến, một nhóm hỗ trợ công nghệ xuống tận thôn bản, hay một ngày cuối tuần mà cửa Trung tâm Phục vụ hành chính công vẫn mở để phục vụ người dân.
An Thuận
