Nếu nhìn từ bên ngoài, Bắc Ninh là một trong những địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển đổi mới sáng tạo. Công nghiệp phát triển sớm, doanh nghiệp đông, môi trường đầu tư thông thoáng, nguồn nhân lực trẻ và có trình độ. Thế nhưng, khi đặt câu hỏi vì sao đổi mới sáng tạo chưa trở thành động lực rõ nét cho tăng trưởng, nhiều cán bộ quản lý và doanh nghiệp trong tỉnh đều chung một nhận định: vấn đề không nằm ở chủ trương, mà nằm ở những điểm nghẽn rất cụ thể trong quá trình triển khai.
Khi thủ tục thuận lợi hơn, thông tin minh bạch hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để đầu tư cho đổi mới (Ảnh minh họa.)
Điểm nghẽn từ phía doanh nghiệp, cơ chế và nguồn lực
Theo kết quả công bố của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bắc Ninh đứng thứ 6/34 tỉnh, thành phố về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương. Ở nhiều chỉ số “đầu vào”, tỉnh nằm trong nhóm dẫn đầu: thu hút đầu tư nước ngoài, giá trị xuất khẩu, số lượng doanh nghiệp, chất lượng giáo dục phổ thông.
Tuy nhiên, ở nhóm chỉ số phản ánh kết quả đổi mới sáng tạo, Bắc Ninh lại chưa đạt được tương xứng với tiềm lực. Số doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn ít; số sáng chế, giải pháp hữu ích phát sinh từ doanh nghiệp trong tỉnh chưa nhiều; hoạt động nghiên cứu và phát triển chủ yếu tập trung ở các tập đoàn lớn, phần lớn là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Điều này tạo nên một nghịch lý: quy mô sản xuất lớn, nhưng khả năng làm chủ công nghệ, tạo ra giá trị tri thức tại chỗ còn hạn chế. Khi chuỗi giá trị toàn cầu biến động, rủi ro phụ thuộc cũng theo đó gia tăng.
Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn, đổi mới sáng tạo vẫn là một khái niệm “khó với tới”. Không ít doanh nghiệp thừa nhận muốn đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, nhưng gặp ba khó khăn lớn.
Thứ nhất là thiếu nguồn lực tài chính. Đầu tư cho công nghệ, cho nghiên cứu sản phẩm mới đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, trong khi khả năng tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi cho đổi mới sáng tạo còn hạn chế.
Thứ hai là thiếu thông tin và tư vấn. Doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu, tìm công nghệ ở đâu, kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học như thế nào. Khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất vì thế vẫn còn khá xa.
Thứ ba là rủi ro thị trường. Nhiều doanh nghiệp e ngại rằng sản phẩm mới, công nghệ mới nếu không được thị trường đón nhận sẽ dẫn đến thua lỗ, trong khi các cơ chế chia sẻ rủi ro chưa rõ ràng.
Không chỉ doanh nghiệp, bản thân cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo cũng còn những hạn chế. Theo đánh giá trong Kế hoạch nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo của tỉnh, tỷ lệ chi cho khoa học và công nghệ trong tổng chi ngân sách của Bắc Ninh còn thấp, chưa tạo được lực đẩy đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ.
Bên cạnh đó, việc phối hợp giữa các sở, ngành trong triển khai các nhiệm vụ liên quan đến đổi mới sáng tạo đôi khi còn thiếu đồng bộ. Một số chính sách đã ban hành nhưng chưa đi sâu vào cuộc sống, khiến hiệu quả chưa được như kỳ vọng.
Những điểm nghẽn này nếu không được tháo gỡ sẽ làm giảm hiệu quả của các mục tiêu lớn, dù định hướng phát triển đã đúng.
Tháo gỡ từ những việc cụ thể
Nhận diện rõ những hạn chế đó, Bắc Ninh đang lựa chọn cách tiếp cận thực tế hơn trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Thay vì dàn trải, tỉnh tập trung vào những giải pháp có thể tạo chuyển biến rõ rệt.
Một là, tăng đầu tư có trọng tâm cho khoa học và công nghệ, gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Việc hỗ trợ không chỉ dừng ở nghiên cứu, mà hướng đến ứng dụng, thương mại hóa sản phẩm.
Hai là, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm. Các trung tâm hỗ trợ, tư vấn công nghệ, bảo hộ tài sản trí tuệ, khởi nghiệp sáng tạo được định hướng phát triển để doanh nghiệp “dễ tiếp cận, dễ sử dụng”.
Ba là, đổi mới cách quản lý của chính quyền, coi đây là một phần của cải cách hành chính. Khi thủ tục thuận lợi hơn, thông tin minh bạch hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để đầu tư cho đổi mới.
Thực tế cho thấy, đổi mới sáng tạo chỉ bền vững khi xuất phát từ nhu cầu thật của doanh nghiệp và đời sống xã hội. Không phải mọi địa phương đều cần chạy theo công nghệ cao, nhưng địa phương nào cũng cần nâng năng suất, giảm chi phí, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng sống cho người dân.
Với Bắc Ninh, đổi mới sáng tạo trước hết phải giúp doanh nghiệp trong tỉnh làm ăn hiệu quả hơn, người lao động có việc làm ổn định hơn, môi trường phát triển lành mạnh hơn. Khi những kết quả đó được đo đếm bằng con số cụ thể, đổi mới sáng tạo mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng.
Quang Minh
