Trong nhiều năm, Bắc Ninh được biết đến là một trong những địa phương công nghiệp phát triển nhanh nhất cả nước. Các khu công nghiệp liên tiếp mở rộng, kim ngạch xuất khẩu duy trì ở mức cao, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của vùng và cả nước. Với nhiều người dân, sự phát triển ấy được cảm nhận rất rõ qua việc làm ổn định hơn, thu nhập tăng lên, diện mạo đô thị, nông thôn đổi thay từng ngày.
Lãnh đạo Sở khoa học và Công nghệ Bắc Ninh ký kết hợp tác với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhằm thúc đẩy chương trình đổi mới, sáng tạo trên địa bàn tỉnh.
Đổi mới sáng tạo đang được Bắc Ninh xác định là động lực quan trọng cho phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, khoảng cách giữa năng lực sản xuất và khả năng tạo ra tri thức, công nghệ vẫn là thách thức lớn. Nhận diện đúng những điểm nghẽn và tháo gỡ từ thực tiễn là điều kiện để tỉnh phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
Nhưng khi quy mô sản xuất đã đạt đến một mức nhất định, câu hỏi đặt ra không chỉ là tăng trưởng có tiếp tục hay không, mà là tăng trưởng dựa trên nền tảng nào, có bền vững hay không. Đó là lý do vì sao thời gian gần đây, Bắc Ninh bắt đầu đặt trọng tâm nhiều hơn vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, như một bước đi cần thiết để phát triển lâu dài.
Chất lượng tăng trưởng và yêu cầu đổi mới sáng tạo để đi đường dài
Theo công bố của Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025, Bắc Ninh xếp thứ 6 trong số 34 tỉnh, thành phố về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương. Kết quả này phản ánh những nền tảng quan trọng mà tỉnh đã có: môi trường sản xuất ổn định, doanh nghiệp đông, xuất khẩu lớn, giáo dục có chất lượng.
Tuy nhiên, nếu đi sâu vào các chỉ số cụ thể, có thể thấy một thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn: Bắc Ninh phát triển mạnh về sản xuất, nhưng khả năng tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao còn chưa tương xứng. Số doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn ít; hoạt động nghiên cứu, đổi mới công nghệ trong khu vực doanh nghiệp chưa phổ biến; các sáng chế, giải pháp kỹ thuật xuất phát từ chính địa phương chưa nhiều.
Nói cách khác, phần lớn giá trị tăng thêm trong công nghiệp Bắc Ninh hiện nay vẫn đến từ các tập đoàn lớn, nhất là khu vực đầu tư nước ngoài. Mô hình này đã giúp tỉnh tăng trưởng nhanh, nhưng cũng bộc lộ hạn chế khi nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào công nghệ và quyết định đầu tư từ bên ngoài.
Từ thực tế đó, Bắc Ninh xác định đổi mới sáng tạo không phải là phong trào hay khẩu hiệu, mà là yêu cầu để phát triển bền vững. Kế hoạch nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo của tỉnh trong những năm tới không đặt nặng chuyện thứ hạng, mà tập trung giải quyết những điểm nghẽn cụ thể, có thể đo đếm được.
Một ví dụ rõ nhất là vấn đề đầu tư cho khoa học và công nghệ. Theo đánh giá, tỷ lệ chi ngân sách cho lĩnh vực này của Bắc Ninh còn thấp so với quy mô và tiềm lực phát triển. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đổi mới công nghệ của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa là lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế địa phương.
Nếu không tăng đầu tư và sử dụng hiệu quả nguồn lực này, rất khó để doanh nghiệp trong tỉnh làm chủ công nghệ, nâng năng suất lao động hay tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Ngược lại, khi khoa học và công nghệ được đầu tư đúng hướng, kết quả sẽ được phản ánh bằng những con số cụ thể: nhiều doanh nghiệp đổi mới công nghệ hơn, nhiều sản phẩm mới ra đời hơn, năng suất và thu nhập của người lao động được cải thiện.
Thủ tục hành chính thuận lợi hơn là dấu hiệu nhận biết kết quả của đổi mới sáng tạo.
Chính quyền địa phương vào cuộc, kết quả phải đo đếm được
Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Bắc Ninh là xác định rõ vai trò của chính quyền trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Công việc này không chỉ giao cho ngành khoa học và công nghệ, mà được phân công cụ thể cho từng sở, ngành, địa phương, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Bắc Ninh vừa hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã. Khi địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, nếu cách quản lý không thay đổi, áp lực công việc sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, nếu ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các giải pháp đổi mới trong quản lý, hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp sẽ được nâng lên rõ rệt.
Đối với người dân, đổi mới sáng tạo không phải là những khái niệm trừu tượng. Giá trị của nó được cảm nhận qua những thay đổi cụ thể trong đời sống: thủ tục hành chính thuận lợi hơn, chi phí sản xuất giảm hơn, môi trường sống an toàn hơn, cơ hội việc làm tốt hơn.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là nói nhiều về đổi mới sáng tạo, mà là làm sao để các chính sách đi vào cuộc sống, tạo ra kết quả có thể nhìn thấy, đo đếm được. Khi đó, đổi mới sáng tạo mới thực sự trở thành động lực phát triển.
Từ một tỉnh công nghiệp đi trước, Bắc Ninh đang đứng trước yêu cầu phải chuyển sang phát triển theo chiều sâu. Con đường này không dễ, nhưng nếu kiên trì đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo một cách thực chất, Bắc Ninh có cơ sở để phát triển bền vững hơn, mang lại lợi ích lâu dài cho người dân và cho cả nền kinh tế.
Tuệ Minh
