Trong quản lý nhà nước, sự thay đổi căn bản không chỉ nằm ở việc có thêm công cụ mới, mà ở cách ra quyết định được hình thành như thế nào. Với Bắc Ninh, Chiến lược dữ liệu giai đoạn 2026-2030 không đơn thuần bổ sung hạ tầng công nghệ, mà đặt mục tiêu tái cấu trúc phương thức điều hành của chính quyền dựa trên dữ liệu từ cấp tỉnh đến tận xã, phường.
Công dân khai thác dữ liệu đã số hóa để nộp hồ sơ trực tuyến.
Từ điều hành theo báo cáo sang điều hành theo dữ liệu
Trong nhiều năm, hoạt động chỉ đạo, điều hành của chính quyền địa phương vẫn chủ yếu dựa vào báo cáo định kỳ, tổng hợp theo ngành, theo cấp. Cách làm này phù hợp trong giai đoạn quy mô quản lý còn nhỏ, tốc độ phát triển chưa cao. Nhưng khi Bắc Ninh bước vào giai đoạn đô thị hóa nhanh, công nghiệp hóa sâu, với hàng chục khu, cụm công nghiệp và dòng dịch chuyển dân cư lớn, mô hình điều hành truyền thống bộc lộ rõ độ trễ.
Chiến lược dữ liệu của tỉnh xác định rõ: muốn nâng cao hiệu lực quản lý, trước hết phải giải quyết bài toán thiếu dữ liệu thống nhất, thiếu khả năng kết nối và chia sẻ giữa các cơ quan. Việc đầu tư xây dựng Trung tâm Dữ liệu tỉnh, hoàn thiện nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu (LGSP), kho dữ liệu dùng chung không chỉ nhằm “có thêm hệ thống”, mà để hình thành một nguồn dữ liệu tin cậy, thời gian thực, phục vụ chỉ đạo điều hành hàng ngày
Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật liên tục và dùng chung, quyết định quản lý không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tổng hợp thủ công, mà dựa trên những bức tranh toàn cảnh, đa chiều, có thể phân tích và dự báo.
Một điểm đáng chú ý trong Chiến lược dữ liệu Bắc Ninh là việc coi dữ liệu là trục cốt lõi kết nối các hệ thống, thay vì để mỗi ứng dụng vận hành độc lập. Trên thực tế, nhiều địa phương đã đầu tư không ít hệ thống công nghệ, nhưng hiệu quả chưa cao do thiếu liên thông, dữ liệu bị “chia cắt”.
Bắc Ninh lựa chọn cách tiếp cận khác: ưu tiên xây dựng các nền tảng dùng chung như Từ điển dữ liệu, CSDL danh mục dùng chung, hệ thống quản lý và định danh tài nguyên dữ liệu. Đây là những cấu phần ít được chú ý trên bề mặt, nhưng lại quyết định khả năng vận hành lâu dài của cả hệ thống chính quyền số.
Khi dữ liệu được chuẩn hóa ngay từ đầu, việc kết nối giữa các ngành từ đất đai, xây dựng, đầu tư, lao động đến an sinh xã hội trở nên khả thi. Chính quyền có thể theo dõi tiến độ công việc, đánh giá hiệu quả thực thi chính sách trên một nền dữ liệu thống nhất, thay vì phụ thuộc vào các báo cáo rời rạc.
Vai trò mới của cấp xã, phường trong điều hành dựa trên dữ liệu
Một điểm mới mang tính thực chất của Chiến lược dữ liệu Bắc Ninh là đưa dữ liệu xuống tận cấp xã, phường, nơi tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên nhất với người dân. Chiến lược đặt mục tiêu 100% xã, phường thực hiện chuyển đổi số toàn diện hoạt động quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu, đồng thời phân quyền khai thác dữ liệu từ kho dùng chung của tỉnh cho cán bộ cơ sở.
Điều này cho thấy dữ liệu không chỉ phục vụ lãnh đạo cấp tỉnh, mà phải trở thành công cụ làm việc hàng ngày của cán bộ cơ sở: từ giải quyết thủ tục hành chính, quản lý dân cư, đến theo dõi các vấn đề an sinh, trật tự đô thị. Khi cấp xã có dữ liệu đầy đủ, cập nhật và được phân quyền hợp lý, việc xử lý công việc sẽ chủ động hơn, giảm phụ thuộc vào xin ý kiến, chờ tổng hợp từ cấp trên.
Cán bộ Một cửa xử lý hồ sơ trên Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là thách thức không nhỏ: năng lực khai thác dữ liệu của cán bộ cơ sở, kỷ luật sử dụng dữ liệu và đặc biệt là bảo vệ dữ liệu cá nhân. Chiến lược đã tính đến điều này khi đặt yêu cầu song hành giữa phát triển dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng.
Chiến lược dữ liệu Bắc Ninh không dừng ở việc số hóa và chia sẻ dữ liệu, mà hướng tới điều hành thông minh, dựa trên phân tích dữ liệu lớn, dữ liệu thời gian thực. Việc xây dựng hệ thống bản sao số (Digital Twin), dữ liệu không gian GIS, IoT cho phép chính quyền có cái nhìn trực quan, cập nhật về hạ tầng đô thị, giao thông, môi trường, sản xuất công nghiệp
Thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, dữ liệu giúp chính quyền dự báo xu hướng, nhận diện sớm rủi ro. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng với một tỉnh công nghiệp có mật độ dân cư cao như Bắc Ninh, nơi mỗi quyết định điều hành đều tác động trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp.
Thay đổi cách làm việc của bộ máy hành chính
Khi dữ liệu trở thành nền tảng điều hành, cách làm việc của bộ máy hành chính cũng buộc phải thay đổi. Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý công việc hiện đại, tích hợp dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cán bộ trong xử lý hồ sơ, theo dõi tiến độ, đánh giá kết quả thực thi nhiệm vụ.
Điều này không chỉ nhằm tăng hiệu suất, mà còn hướng tới sự minh bạch, trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn trong hoạt động công vụ. Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, việc đánh giá hiệu quả công việc sẽ dựa trên kết quả cụ thể, thay vì cảm tính.
Có thể thấy, Chiến lược dữ liệu tỉnh Bắc Ninh đã đi thẳng vào “lõi” của vấn đề: thay đổi cách điều hành của chính quyền. Dữ liệu không còn là công cụ hỗ trợ bên lề, mà trở thành nền móng cho quản trị hiện đại, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực thi.
Con đường phía trước chắc chắn không dễ, bởi chuyển đổi phương thức điều hành luôn gắn với thay đổi thói quen, tư duy và năng lực con người. Nhưng việc xác lập rõ vai trò của dữ liệu ngay từ đầu cho thấy Bắc Ninh đang chủ động chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới, nơi chính quyền vận hành bằng dữ liệu, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.
Tuệ Minh
